این یادداشت را به سفارش روزنامه ایران نوشتم.

http://www.iran-newspaper.com/1386/860120/html/think.htm

البته متنی که توی لینک بالا چاپ شد با ااصل متن که در زیر آورده ام کمی تفاوت داشت.

آوینی و ما

بیستم فروردین ماه سالروز شهادت سید شهیدان اهل قلم، مرتضی آوینی است. از آوینی گفتن و نوشتن در سال های بعد از شهادت او گروه های مختلفی را با خود درگیر کرده است.

از آن هایی که به دنبال جملات زیبا برای عرضه محصولات فرهنگی خود بوده اند، تا آن هایی که شهدا برایشان بعنوان انسان هایی قدسی و آسمانی که برای حاجت گرفتن بسیار مجربند مطرح بوده اند؛ آن هایی که زبان آوینی را زبان مناسبی برای بعضی نقدهای سیاسی به گروه های رقیب در مقاطع خاص سیاسی دیده اند ...و نسل جدیدی از جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی که مستقیم یا غیر مستقیم تحت تأثیر نوع نگاه آوینی به مسائل دنیای جدید هستند.

دیدگاه های شهید آوینی در مورد غرب، برای مذهبی هایی که در تئوری های روشنفکران دینی که در فضای انقلاب اسلامی می شناختند، در حد نقد اخلاق و سیاست غرب بود، سوالات جدید و اساسی را ایجاد کرد که نتیجه آن بحث، تعمق و تأمل بیشتر حول مفاهیمی بود که انگار سال های سال بود که فهم جریان روشنفکری دینی از آن دست نخورده باقی مانده بود.

در فضایی که بچه های جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی یادگرفته بودند که در سیر کتب استاد مطهری در دومین یا سومین کتاب یعنی ده گفتار، بیآموزند که «طلب العلم فریضه علی کل مسلم و مسلمه» و بیآموزند که همه علوم دینی و اسلامی می تواند باشد، حرف هایی از سنخ حرف های آوینی در مورد نظام آموزشی و علم در «توسعه و مبانی تمدن غرب»، برای مخاطبانی که به سراغ این آثار می رفتند، سوالات جدی و اساسی را ایجاد می کرد، که معمولا در ادامه باعث می شد بسیاری از این مخاطبان آینده زندگی فرهنگی خود را در فضایی دیگر دنبال کنند. در بررسی سیر مهاجرت فارغ التحصیلان بااستعداد رشته های فنی مهندسی به رشته های علوم انسانی در سال های اخیر، آوینی خوان های زیادی را می توان پیدا کرد.

فراهم شدن زمینه برای مطرح شدن گفتگوهایی همچون جنبش نرم افزاری، تولید علم بومی در جمع های فرهنگی وابسته به تفکر انقلاب اسلامی در سال های اخیر نیز مطمئنا بی تأثیر از این جریان نبوده است.

گفتگوهایی که به نظر می رسد هنوز هم از نوع نگاه نقادانه شهید آوینی بی نیاز نباشد، بخصوص در بعضی برداشت ها از این سنخ گفتگوها که به نظر می رسد نگاه های تکنیک زده و سطحی در آن ها غالب باشد، صحبت از مهندسی فرهنگی با ژستی مدرن که آدم را واقعا به این شبهه می اندازد که آیا فرهنگ هم مثل برق و عمران و کشاورزی نیاز به Engineeringدارد از نمونه های جدید طرح این مباحث بدون نگاه عمیق است.

وقتی در اوایل دهه هفتاد گروهی از طلاب جوان برای یادگرفتن سینما جلساتی را با شهید آوینی تشکیل داده بودند، برایشان کمی عجیب بود که او در همان جلسات اول اسرارالصلوه خواندن را پیش نیاز ورود به مباحث بعدی بداند. یعنی برای پیشرفت در مقوله ای که به نظر می رسد تکنیک و امکانات در آن خیلی مهم باشد، توجه به لایه های عمیق تر فرهنگی را پیشنهاد کرد.

اما به نظر می رسد مدل نظریه پردازی و تولید علمی که هم اکنون در بعضی نحله هایی که خود را متعلق به جریان تولید علم انقلاب اسلامی می دانند کاملا معکوس نوع نگاه شهید آوینی باشد، یعنی برخورد تکنیکی و فنی و در حد مهندسی سیستم با مقولاتی که نیازمند تأمل بیشتری است